"จวน" หรือที่พักของผู้ว่าราชการจังหวัดตราด แต่เดิมไม่ปรากฏหลักฐานว่าตั้งอยู่ที่ใด  สืบเนื่องมาจนถึงสมัยเจ้าเมืองคนที่ 3 พระพิพิธวัตร จึงทราบว่าจวนตั้งอยู่ที่ "ดอนจวน" ซึ่งปัจจุบันนี้ได้แก่ บริเวณบ้านเกาะกันเกรา  ตำบลหนองเสม็ด อำเภอเมืองตราด ต่อมาในสมัยเจ้าคุณเฒ่า ซึ่งเป็นเจ้าเมืองคนที่ 4 ได้ย้ายมาสร้างใหม่บริเวณด้านตะวันออกของศาลเจ้าพ่อหลักเมือง ได้ใช้เป็นที่พักของผู้ว่าราชการเมืองอยู่จนถึงสมัยพระยาพิพิธไสยสุนทรการ(อิน) เป็นผู้ว่าราชการเมืองคนที่ 6 จึงสร้างขึ้นใหม่ใกล้กับบริเวณจวนแห่งเดิม   พระยาพิพิธไสยสุทรการ (เอี่ยม) ผู้ว่าราชการเมืองคนที่ 7 ได้ย้าย "จวน" มาตั้งใหม่ที่บริเวณริมคลองหงอนไก่ ฝั่งตะวันออก คลองดังกล่าวนี้เป็นลำคลองเล็ก ๆ แยกออกจากคลองบางพระ ใกล้ "สะพานยาว"ซึ่งเชื่อมถนนสายตราด - แหลมงอบในปัจจุบัน  

เมื่อถึงสมัยพระยาพิพิธไสยสุทรการ (เอี่ยม สุขสถิตถ์) ได้สร้างจวน ขึ้นใหม่ที่บริเวณซึ่งจะสร้างโรงเรียนสตรีประจำจังหวัดตราดบริเวณโรงเรียนอนุบาลตราดในปัจจุบันนี้     พระยาพิพิธไสยสุทรการ (สุข ปริชญานนท์) มาเป็นผู้ว่าราชการเมือง ได้ใช้ที่พักของทหาร  หลัง 9 ห้อง ซึ่งสร้างไว้สำหรับเป็นที่พักของทหารเป็นจวนของท่าน อยู่ในบริเวณที่เป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัดหลังเดิม ถนนสันติสุข และต่อมาก็ได้สร้างจวนขึ้นใหม่ ตรงบริเวณศาลจังหวัด (ปัจจุบันเป็นศาลเยาวชนฯ) ซึ่งเมื่อตรวจสอบแล้ว ได้แก่บริเวณเดียวกับที่เดิมนั่นเอง แต่น่าจะอยู่เยื้องขึ้นไปทางทิศเหนือเล็กน้อย 

เมื่อพระยาพิไชยชลธี (จร ฉัตรภูมิ) ผู้ว่าราชการเมืองประจันตคีรีเขตต์ ซึ่งมารักษาราชการแทนผู้ว่าราชการเมืองตราด ในปี พ.ศ. 2447 อันเป็นระยะที่ใกล้จะต้องมอบเมืองตราดให้แก่ฝรั่งเศสนั้น ท่านผู้นี้ได้มาพักอยู่ที่จวนของพระยาพิพิธไสยสุทรการ (เอี่ยม สุขสถิตย์) และเมื่อฝรั่งเศสเข้าปกครองเมืองตราด ปรากฏว่า เรสิดังต์  ซึ่งเป็นผู้ปกครองดูแลเมืองตราดได้มาพัก  อยู่ที่ ที่ว่าการมืองซึ่งสร้างไว้ในสมัยพระยาพิพิธพิไสยสุนทการ (สุข ปริชญานนท์) โดยได้ต่อเติมระเบียงโดยรอบขึ้นอีก 3 ด้าน บรรจบกับระบียงหน้ามุข คือ ด้านทิศใต้ ตะวันออก และด้านเหนือ สำหรับเดินตากอากาศในเวลากลางคืน 

หลังจากพันจาการถูกปกครองของฝรั่งเศสแล้ว พระยาวิเศษสิงหนาท (ปิ๋ว บุนนาค) ซึ่งเป็นผู้ว่าราชการเมืองคนแรกยังคงใช้ที่พักของ เรสิดังต์ นั้นเป็นจวนตลอดมาจนถึงสมัยของพระตราษบุรีศรีสมุทเขตต์ (ธน ณ สงขลา) เป็นผู้ว่าราชการมือง (พ.ศ. 2456 - 2464 ) จึงย้ายไปพักอยู่ที่โอสถสภา ซึ่งเข้าใจว่า ได้แก่ที่ทำการสถานีอนามัย ชั้นหนึ่งเทศบาลเมืองตราด ถนนหลักมือง สถานที่แห่งนี้คงใช้เป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัด ตลอดมา    จนถึงสมัยของพระบริหารเทพธานี (เฉลิม กาญจนคม) เป็นผู้ว่าราชการจังหวัด (พ.ศ. 2474 - 2476) จึงได้สร้างจวนขึ้นใหม่ซึ่งเป็นจวนหลังล่าสุด ที่ยังคงใช้บริเวณดังกล่าวอยู่ในปัจจุบัน (ถนนสนามมิตร)
 

จากหลักฐานการจัดทำทะเบียนประวัติศาลากลางและบนพักข้าราชการ เมื่อ พ.ศ. 2537   บันทึกว่า  บ้านพักผู้ว่าราชการจังหวัดตราด สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2507 ลักษณะอาคารไม้ชั้นเดียว ทรงจั่ว ใต้ถุงสูง ฝาไม้ยาง หลังคามุงกระเบื้องพื้นที่ใช้สอย 379 ตารางเมตร สร้างในที่ดินราชพัสดุ ทะเบียนเลขที่ ตร 63   ค่าก่อสร้างเป็นเงิน 92,600 บาท โดยใช้งบประมาณแผ่นดิน ตัวอาคารหลังใหม่ที่อยู่ด้านหลังไม่ปรากฎหลักฐานว่าก่อสร้างขึ้นเมื่อใด เนื้อที่ล้อมรั้วเป็นบริเวณบนพักฯ ประมาณ 4 ไร่เศษ และไม่ปรกฎหลักฐานว่าผู้ว่าราชการจังหวัดตราดท่านใด เข้าอยู่อาศัยเป็นคนแรก

ที่มาข้อมูล นายมานพ วิยากรณ์ สำนำงานจังหวัดตราด
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดตราด
1 เมษายน 2558

--------------------------------------
 

ประวัติ "จวนผู้ว่าราชการจังหวัดตราด"  หลังเก่า
(สำนวนของสำนักงานเทศบาลเมืองตราด) 

ต้นกำเนิด / ยุคเริ่มแรก

•ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่า “จวนผู้ว่าราชการจังหวัดตราด” เริ่มตั้งขึ้นเมื่อใด
•ในสมัยเจ้าเมืองตราดคนที่ 3 “พระพิพิธวัตร” มีหลักฐานว่า จวนอยู่ที่ “ดอนจวน” บริเวณเกาะกันเกรา ตำบลหนองเสม็ด อำเภอเมืองตราด 
•ต่อมา เมื่อถึงสมัยเจ้าเมืองคนที่ 4 (“เจ้าคุณเฒ่า”) ได้สร้างจวนใหม่ฝั่งตะวันออกของศาลเจ้าพ่อหลักเมือง และใช้เป็นที่พักของผู้ว่าราชการเมืองตราดจนถึงยุครัชกาลหลัง ๆ
•ในสมัย “พระยาพิพิธไสยสุนทรการ (อิน)” (ผู้ว่าราชการเมืองคนที่ 6) ได้สร้างจวนขึ้นใหม่ใกล้จวนเดิม 
•ยุคต่อมา พระยาพิพิธไสยสุทรการ (เอี่ยม) (ผู้ว่าราชเมืองคนที่ 7) ย้ายจวนไปตั้งริมคลองหงอนไก่ ฝั่งตะวันออกของคลองบางพระ (ใกล้สะพานยาว) 
•อีกยุคหนึ่งจวนถูกสร้างในที่ตั้งใกล้โรงเรียนอนุบาลตราด และมีการใช้ “ที่พักของทหาร 9 ห้อง” เป็นจวนแห่งหนึ่งในบริเวณที่ตั้งศาลากลางหลังเดิม ถนนสันติสุข 
•ต่อมาจวนหนึ่งถูกสร้างใกล้ศาลจังหวัด (ปัจจุบันเป็นศาลเยาวชน) บนที่ดินเดียวกับจวนเดิม (อาจเยื้องขึ้นไปในแนวเหนือเล็กน้อย) 
ลักษณะสถาปัตยกรรมและรูปแบบ
•ปัจจุบัน “จวนผู้ว่าราชการจังหวัดตราด” มีลักษณะเป็นเรือนใต้ถุนสูง (สถาปัตยกรรมแบบบ้านไทย) เพื่อช่วยระบายอากาศในเขตร้อนชื้น 
•มีลายฉลุเล็กน้อยบริเวณเชิงชายระเบียง แต่โดยรวมเน้นความเรียบง่าย ใช้บานเกล็ดเป็นส่วนประกอบในตัวบ้าน 
•ออกแบบให้มีใต้ถุนสูง (ต่อให้สูงขึ้นจากพื้น) เพื่อช่วยให้อากาศไหลเวียน และลดปัญหาความชื้นจากพื้นดินในฤดูฝนหรือช่วงน้ำขึ้น 
การใช้งานและเหตุการณ์สำคัญ
•“จวน” ถูกใช้เป็นที่พักอย่างเป็นทางการของผู้ว่าราชการจังหวัดตราดตลอดหลายช่วงเวลา
•มีรายงานเหตุการณ์ว่า พายุในหนึ่งปี โคนต้นจาจุรีอายุกว่า 100 ปี หน้าจวนผู้ว่าราชการจังหวัดตราดได้ล้มทับถนนและรถยนต์ 2 คัน โดยไม่มีผู้ได้รับบาดเจ็บ 
•เรื่องต้นไม้หน้าจวนนั้นได้มีการจัดเจ้าหน้าที่ตัดต้นไม้เพื่อความปลอดภัย เมื่อเกิดเหตุลมแรง ภายใต้การร่วมมือของเทศบาลเมืองตราดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 
________________________________________
ผู้ว่าราชการจังหวัดตราดคนล่าสุดและบริบทปัจจุบัน
•ผู้ว่าราชการจังหวัดตราดคนปัจจุบัน (ณ ข้อมูลล่าสุด) คือ นายณัฐพงษ์ สงวนจิตร 
•ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เข้าดำรงตำแหน่งเมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2566 
•ในวันแรกของการปฏิบัติราชการ ได้เดินทางไปสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในจังหวัด ได้แก่ ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองตราด, วัดโยธานิมิต (วัดโบสถ์), พระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 5 และพระแสงราชศัสตราประจำเมืองตราด ฯลฯ เพื่อความเป็นสิริมงคลในการทำงาน 
•ระหว่างดำรงตำแหน่ง ได้ปฏิบัติกิจกรรมหลายอย่าง อาทิ เป็นประธานประชุมกองอำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดตราด เพื่อเตรียมพร้อมรับสถานการณ์ภัยพิบัติในพื้นที่จังหวัดตราด 
•อีกตัวอย่างคือ การนำหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมสักการะพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า รัชกาลที่ 5 หน้าศาลากลางจังหวัดตราด เนื่องในโอกาสงาน “วันระกำหวาน ผลไม้ และของดีเมืองตราด” ประจำปี 2568 เพื่อเป็นสิริมงคลและเชิญชวนประชาสัมพันธ์สินค้าของดีจังหวัดตราด 
•เข้าร่วมเยี่ยมคาราวะผู้แทนทางการทูตและนักธุรกิจในต่างประเทศ เช่น เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 นายณัฐพงษ์ พร้อมคณะนักธุรกิจจากจังหวัดตราดได้เข้าเยี่ยมคาราวะรองผู้ว่าการ General Authority for Foreign Trade (GAFT) ที่ซาอุดีอาระเบีย เพื่อแสดงศักยภาพด้านอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและสินค้าเกษตรของจังหวัดตราด 
 

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเสด็จพระราชดำเนินไปยังจังหวัดตราด อย่างน้อย 11 ครั้ง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2511 จนถึงปี พ.ศ. 2566 โดยมีรายละเอียดดังนี้:

ปี พ.ศ.    วันที่    สถานที่    รายละเอียด

2511    18 ต.ค.    วัดไผ่ล้อม อ.เมือง    ทรงถวายผ้าพระกฐิน
2522    26 พ.ค.    บ้านเขาล้าน ต.ไม้รูด อ.คลองใหญ่    ทรงเยี่ยมผู้อพยพชาวเขมร
2522    1 ส.ค.    ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน    ทรงเยี่ยมศูนย์สภากาชาดไทย
2522    22–23 ส.ค.    ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน    ทรงเยี่ยมศูนย์สภากาชาดไทย
2522    29 ต.ค.    ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน    ทรงเยี่ยมผู้อพยพชาวเขมร
2535    29 เม.ย.    ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน    ทรงวางศิลาฤกษ์อาคารพิพิธภัณฑ์
2535    13 มิ.ย.    วัดบุปผาราม อ.เมือง    ทรงเยี่ยมวัดบุปผาราม
2537    26 พ.ค.    บ้านเขาล้าน ต.ไม้รูด อ.คลองใหญ่    ทรงเปิดพิพิธภัณฑ์ "ศาลาราชการุณย์"
2538    10 ต.ค.    วัดคิรีวิหาร ต.ชำราก อ.เมือง    ทรงถวายผ้าพระกฐิน สภากาชาดไทย
2539    22 พ.ย.    ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน    ทรงเยี่ยมศูนย์สภากาชาดไทย
2566    31 ก.ค.    โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านท่ากุ่ม อ.เมือง    ทรงติดตามโครงการพัฒนาทักษะอาชีพตามโครงการพระราชดำริ
การเสด็จพระราชดำเนินของพระองค์ในแต่ละครั้งสะท้อนถึงความห่วงใยและความตั้งใจในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่จังหวัดตราด โดยเฉพาะในด้านการประกอบอาชีพและการพัฒนาทักษะฝีมือ ซึ่งสอดคล้องกับแนวพระราชดำริในการส่งเสริมอาชีพและความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชนในชนบทครับ

การเสด็จพระราชดำเนินจังหวัดตราด
1.    วันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2511
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินไปทรงพระราชกุศลถวายผ้าพระกฐินเป็นการส่วนพระองค์ ณ วัดไผ่ล้อม อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
2.    วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2522
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในฐานะองค์สภากาชาดไทย เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมผู้อพยพชาวเขมรที่บ้านเขาล้าน ตำบลไม้รูด อำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด
3.    วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2522
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ไปทรงเยี่ยมศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน จังหวัดตราด
4.    วันที่ 22 – 23 สิงหาคม พ.ศ. 2522
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ไปทรงเยี่ยมศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน จังหวัดตราด
5.    วันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2522
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ไปทรงเยี่ยมผู้อพยพชาวเขมรที่ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน จังหวัดตราด
6.    วันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2535
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางศิลาฤกษ์อาคารพิพิธภัณฑ์เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ณ ศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
7.    วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2535
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังวัดบุปผาราม อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
8.    วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2537
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พร้อมด้วยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ไปทรงเปิดพิพิธภัณฑ์ "ศาลาราชการุณย์" ณ บ้านเขาล้าน ตำบลไม้รูด อำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด
9.    วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2538
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐิน สภากาชาดไทย ประจำปี 2538 ณ วัดคิรีวิหาร ตำบลชำราก อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
10.    วันที่ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้าน อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด
11.    ในวันที่ 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 พระองค์ทรงเสด็จพระราชดำเนินไปยังโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านท่ากุ่ม ตำบลท่ากุ่ม อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด เพื่อทรงติดตามความก้าวหน้าการดำเนินงานของโครงการพัฒนาทักษะในการประกอบอาชีพตามโครงการพระราชดำริในพื้นที่จังหวัดตราด 
ในการเสด็จครั้งนี้ พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หน่วยงานต่าง ๆ ร่วมกันจัดแสดงนิทรรศการการฝึกอบรมยกระดับฝีมือ หลักสูตรการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน (ผลิตภัณฑ์ชันโรง) เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้การเลี้ยงและการออกแบบรังชันโรงให้แก่ประชาชนในพื้นที่จังหวัดตราด 
การเสด็จพระราชดำเนินของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ในครั้งนี้ แสดงให้เห็นถึงความห่วงใยและความตั้งใจในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่จังหวัดตราด โดยเฉพาะในด้านการประกอบอาชีพและการพัฒนาทักษะฝีมือ ซึ่งสอดคล้องกับแนวพระราชดำริในการส่งเสริมอาชีพและความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชนในชนบท
ในการเสด็จพระราชดำเนินแต่ละครั้ง พระองค์ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจต่าง ๆ เช่น การทรงเยี่ยมราษฎร การเปิดพิพิธภัณฑ์ การถวายผ้าพระกฐิน การวางศิลาฤกษ์ และการตรวจเยี่ยมหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในจังหวัดตราด

////----------